Archive

June 2013

Amerykański Sąd Najwyższy: postępowania grupowe w arbitrażu

20 czerwca 2013 r. Amerykański Sąd Najwyższy podjął długo oczekiwaną decyzję w głośnej sprawie American Express Co. v. Italian Colors Restaurant. Sąd orzekł, że klauzula arbitrażowa uchylająca prawo do dochodzenia roszczeń w trybie arbitrażu grupowego jest ważna i skuteczna, pomimo tego że dochodzenie roszczenia w trybie indywidualnym jest praktycznie niemożliwe z uwagi na zbyt wysokie koszty postępowania.

W dużym skrócie, sprawa ma następującą historię proceduralną. Klauzula arbitrażowa w umowach między wystawcą kart kredytowych (American Express) a przedsiębiorcami zawierała postanowienie, zgodnie z którym przedsiębiorcy zrzekli się prawa do dochodzenia roszczeń w trybie arbitrażu grupowego. Przedsiębiorcy rozpoczęli jednak w sądzie powszechnym w Nowym Jorku postępowanie grupowe zarzucające naruszenie przez American Express prawa konkurencji. W odpowiedzi American Express wystąpił o wszczęcie indywidualnego postępowania arbitrażowego. Sąd I instancji przyznał rację American Express. Sąd apelacyjny uchylił jednak postanowienie kierujące strony do arbitrażu indywidualnego, stwierdzając że koszt indywidualnego postępowania arbitrażowego przekroczyłby wartość ewentualnego odszkodowania.

Sąd Najwyższy uchylił ten wyrok jako niezgodny z federalnym prawem arbitrażowym (Federal Arbitration Act z 1925 r.), stwierdzając że zrzeczenie się prawa do postępowania na drodze grupowej jest ważne i w pełni skuteczne. Przedsiębiorcy argumentowali, że w tej sprawie ma zastosowanie teoria skutecznego dochodzenia praw przyznanych ustawowo (effective vindication), działającą jako wyjątek od federalnego prawa arbitrażowego. Zgodnie z nią, przedmiotowa klauzula arbitrażowa byłaby nieważna jako uniemożliwiająca przedsiębiorcom dochodzenie praw przyznanych im przez prawo konkurencji (Sherman Act z 1890 r.). Ponieważ udowodnienie naruszenia prawa konkurencji przez American Express wymagałoby ekspertyzy ekonomicznej, której koszt przekraczałby wartość odszkodowania uzyskanego przez indywidualnego przedsiębiorcę, konieczne byłoby wspólne dochodzenie roszczeń w formie arbitrażu grupowego.

Sąd Najwyższy odrzucił ten argument. Orzeczenie zostało przyjęte większością głosów 5 do 3. Taki rozkład głosów (w Sądzie Najwyższym pracuje 9 sędziów) jest spowodowany tym, że sędzia Sonia Sotomayor wstrzymała się od głosu.

Autor opinii większościowej, sędzia Antonin Scalia, stwierdził że teoria skutecznego dochodzenia praw przyznanych ustawowo mogłaby mieć zastosowanie jedynie do opłat rejestracyjnych związanych z postępowaniem arbitrażowym, jeżeli ich wysokość uniemożliwiałaby dostęp do tego forum rozstrzygania sporów. Sytuacja taka, zdaniem Scalii, nie miała miejsca w tej sprawie. W opinii sędziego to, że dowiedzenie naruszenia prawa nie jest opłacalne nie eliminuje samego prawa do dochodzenia odszkodowania.

W praktyce sędzia Scalia podtrzymał ważność wcześniejszego orzeczenia w sprawie AT&T v. Concepcion z 2011 r., w którym Sąd Najwyższy uznał za zgodne z prawem zrzeczenie się przez konsumenta prawa do dochodzenia w trybie grupowym roszczeń z tytułu naruszenia umowy dotyczącej usługi telekomunikacyjnej.

Sprawa AmEx (nazywana z powodu swojej historii proceduralnej AmEx III)  przyciągnęła dużo uwagi, bo miała nie spotykany do tej pory element. Kwestia sporu nie dotyczyła jedynie praw umownych, lecz praw przyznanych ustawowo (statutory rights), co w systemie amerykańskim ma duże znaczenie, głównie z punktu widzenia intensywności i sposobu ochrony danego uprawnienia. Decyzja Sądu Najwyższego oznacza, że to, czy umowne zrzeczenie się dochodzenia praw w drodze postępowania grupowego (arbitrażowego lub sądowego) dotyczy uprawnień przyznanych ustawowo (statutory rights), czy też w inny sposób (na podstawie common law), nie ma znaczenia dla oceny zgodności klauzuli z prawem. Krótko mówiąc, umieszczenie w klauzuli arbitrażowej postanowienia dotyczącego zrzeczenia się prawa do grupowego dochodzenie roszczeń jest skuteczne nawet wtedy, jeśli pozbawia drugą stronę możliwości dochodzenia roszczenia. Strona jest faktycznie pozbawiona możliwości dochodzenia roszczenia, ponieważ koszt postępowania znacznie przewyższa wartość dochodzonego roszczenia. Uderza to oczywiście w samo sedno Reguły 23 Federal Rules of Civil Procedure, która w US reguluje instytucję pozwu grupowego (class action).

Nie wszyscy sędziowie Sądu Najwyższego podzielają wizję postępowania arbitrażowego sędziego Scalii, zgodnie z którą procedur grupowych nie można pogodzić z „indywidualistycznym” charakterem arbitrażu. Będąca w mniejszości Sędzia Elena Kagan przygotowała wyraziste votum separatum. Zdaniem Kagan, sprawa AmEx „w pigułce” wygląda tak, że właściciel małej restauracji (Italian Colors) – po stwierdzeniu, że ​​American Express wykorzystał swoją monopolistyczną pozycję, faktycznie zmuszając podobnych do niego kupców do zaakceptowania wzorca umownego, który w swojej treści naruszał prawo antymonopolowe (nakładając obowiązek wiązania produktu) – chciał zakwestionować tę umowę. Nie mógł jednak tego zrobić, ponieważ w klauzula arbitrażowa zawarta we wzorcu umownym, który podpisał, pozbawiła go prawa dochodzenia roszczeń z tytułu prawa konkurencji w trybie grupowym. Klauzula arbitrażowa przewidywała zrzeczenie się prawa do dochodzenia roszczeń w drodze grupowej, zarówno przed trybunałem arbitrażowym, jak i w sądzie. Sędzia Kagan stwierdziła, że jeśli uznamy taką klauzulę za skuteczną, pozwanie American Express nie będzie możliwe, nawet jeśli faktycznie firma ta złamała prawo. Innymi słowy, monopolista będzie mógł używać swojej monopolistycznej pozycji poprzez narzucanie wzorców umownych pozbawiających kontrahentów możliwości dochodzenia roszczeń.

Warto skonfrontować tę decyzję z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Courage v. Crehan. Obydwie sprawy dotyczyły praktyki wiązania produktów, lecz każdy z sądów poszedł w innym kierunku. Sąd europejski rozszerzył możliwości monitorowania przestrzegania prawa antymonopolowego w UE; sąd amerykański, wręcz przeciwnie, wykluczył w tym zakresie mechanizm prywatnego dochodzenia roszczeń, powołując się na „pro-arbitrażowy” wydźwięk Federal Arbitration Act.

Orzeczenie dostępne jest tu: http://www.supremecourt.gov/opinions/12pdf/12-133_19m1.pdf

Komunikat i rekomendacja KE w/s pozwów grupowych

Komisja Europejska (KE) opublikowała 11 czerwca 2013 r. komunikat i rekomendację dotyczące wprowadzania „lokalnej” formy pozwu zbiorowego do europejskiego porządku prawnego. Podkreśliła w nich znaczenie tego mechanizmu dochodzenia roszczeń dla procesu tworzenia wspólnego obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Na obecnym etapie wprowadzania mechanizmu pozwu zbiorowego preferowany model postępowania to„opt-in”, polegający na tym, że podmiot poszkodowany musi wyrazić zgodę na przystąpienie do grupy dochodzącej dane roszczenie.

Zgodnie z komunikatem i rekomendacją, egzekwowanie naruszeń praw przyznanych przez prawo UE odbywa się głównie poprzez mechanizm ustanowiony przez prawo publiczne. Jednak prawo prywatne w istotny sposób uzupełnia ten mechanizm. W związku z tym, KE traktuje pozew grupowy jako mechanizm proceduralny, który pozwala – z punktu widzenia ekonomii proceduralnej i efektywności egzekwowania prawa – na połączenie wielu pojedynczych i powiązanych roszczeń w jedną sprawę. Łączenie roszczeń ma na celu zwiększenie dostępu do wymiaru sprawiedliwości w ramach europejskiego zintegrowanego rynku. Zdaniem KE, pozwy grupowe mają największy potencjał w następujących dziedzinach: ochrona konsumenta i danych osobowych, prawo konkurencji i organizacja ochrony środowiska oraz regulacja rynków finansowych i ochrona inwestorów.

KE pracuje nad wprowadzeniem mechanizmu grupowego dochodzenia roszczeń w UE od dłuższego czasu. W 2005 r. KE opublikowała Zieloną Księgę dotyczącą roszczeń o odszkodowanie za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i nadużywanie pozycji dominującej (COM(2005) 672), a w 2008 r. Białą Księgę w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikającej z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji (COM(2008) 165). W 2008 r. opublikowano Zieloną Księgę w sprawie dochodzenia grupowych roszczeń konsumentów (COM(2008) 794). W 2011 r. przeprowadzono konsultację społeczną na temat kierunku spójnego europejskiego podejścia do roszczeń grupowych (SEC(2011) 173). Na początku 2012 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję „W stronę spójnego europejskiego podejścia do grupowego dochodzenia roszczeń” (2011/2089(INI), w której zaakceptował działania KE na rzecz wypracowania „spójnego europejskiego podejścia do dochodzenia roszczeń grupowych”. Parlament podkreślił również potrzebę uwzględnienia tradycji prawnych poszczególnych państw członkowskich oraz zwiększenia koordynacji „dobrych praktyk” między tymi państwami.

W obecnym porządku prawnym UE dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/22/WE z 2009 r. reguluje powództwa o zaprzestanie szkodliwych praktyk mających na celu ochronę grupowych interesów konsumentów.

Komunikat dostępny jest tu: http://ec.europa.eu/justice/civil/files/com_2013_401_en.pdf

Rekomendacja: http://ec.europa.eu/justice/civil/files/c_2013_3539_en.pdf

Otwarcie centrum arbitrażowego w Nowym Jorku

17 czerwca 2013 r. w Nowym Jorku zostało otwarte Centrum Arbitrażu Międzynarodowego (New York International Arbitration Center, w skrócie: NYIAC). Centrum zostało otwarte przy udziale Patrici O’Brien (Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych), która w swoim wystąpięniu podkreśliła znaczenie Nowego Jorku jak miejsca postępowań arbitrażowych. Patricia O’Brien podkreśliła, że otwarcie NYIAC wpisuje się w szerszy kontekst wprowadzania pokojowych mechanizmów rozwiązywania sporów. NYIAC będzie przewodniczyła była sędzia Judith Kaye.

Jak zauważono, jest wiele czynników sprzyjających wyborowi Nowego Jorku jako miejsca postępowania arbitrażowego. Po pierwsze, Nowy Jork jest globalnym centrum handlowym, finansowym i kulturowym. Po drugie, obowiązujące prawo Nowego Jorku sprzyja arbitrażowi międzynarodowemu. Po trzecie, sądy w Nowym Jorku są doświadczone w międzynarodowych postępowaniach handlowych. Po czwarte, uznani prawnicy arbitrażowi pracują w Nowym Jorku.

Więcej na temat Centrum znajduje się tu: http://nyiac.org/

Hello world! Please add at least one Widget in "Appearance → Widgets" to Footer Sidebar #1
Copyright © freshface 2013